Congratulations!

Posted: February 27, 2014 in Uncategorized

นึกถึงเมื่อครั้งรับพระราชทานปริญญาบัตร อย่างที่เคยเล่าติดตลกมาเสมอว่าคุณูปการแรกแห่งปริญญาบัตรคือการบังแดดออกจากหอประชุม เดินตรึกตรองถึงเสี้ยววินาทีเปลี่ยนผ่านจากนักศึกษาสู่การเป็นบัณฑิต ชีวิตที่ผ่านมาและจะดำเนินต่อไป วินาทีของการเดินพ้นธรณีประตูสู่สังคมภายนอกที่มีผู้คนมากมาย มือซ้ายถือใบปริญญาบังแดดระอุ มือขวาหิ้วครุยและสูทเดินออกไปอย่างคนไร้หัวนอนปลายดีน ไม่มีเงิน ไม่มีโทรศัพท์ ไม่มีกุญแจรถ ไม่มีญาติ… เป้าหมายมีเพียงเดินย่ำหน้าตามหากุญแจรถที่ฝากรุ่นพี่ไว้… มื้อแรกของการเป็นบัณฑิตคือขนมปังใส้กรอกกับนมกล่องตรงฟุตบาทหน้าร้านสะดวกซื้อ ห่างจากหอประชุมเป็นไกลเป็นกิโล… อย่างเดียวดาย…

วันนี้ผมนั่งมองน้องๆ บัณฑิตด้วยอาการที่รู้ตัวเองเลยว่า ถ้ามีกล้องถ่ายมา จะเห็นแววตาเปื้อนยิ้มบนใบหน้าตัวเอง… นี่แหละมั้ง ที่พ่อแม่ผู้ปกครองยอมจะเหนื่อยเดินทางไกลมาเพื่อแสดงความยินดีกับบุตรหลาน นึกย้อนกลับหาตัวเองแล้วสงสัยว่าทำไมถึงทำร้ายท่านด้วยการห้ามไม่ให้ญาติมา เพียงเพราะว่าเราเหน็ดเหนื่อยเกินกว่าจะดูแลท่านทั้งหลาย

หลายคนอาจคิดว่าผมมาทำงานในฐานะเจ้าหน้าที่ นักวิจัย หรืออะไรก็แล้วแต่ ทว่าเปล่าเลย ผมเริ่มต้นจากศูนย์และไม่ได้จบมาในสายงานใกล้เคียงใดๆ เรียนรู้ใหม่ทั้งหมดตั้งแต่การปฏิบัติพื้นฐาน ทัศนคติ ความคิด บทเรียน วัฒนธรรมองค์กร ธรรมเนียม ฯลฯ เรียนรู้พร้อมกับน้องๆ ตั้งแต่อยู่ปีสอง จนวันนี้ต่างพากันสวมครุยอย่างภาคภูมิ

ตั้งแต่จบการศึกษา ผมทำงานอย่างหยิบเล่นหยิบวางเหมือนไม่รู้ว่าชีวิตการงานเป็นอย่างไร จนถึงวันต้องร่วมงานกับน้องๆ ทีมเขื่องๆ คล้ายกับพากันลงเรือลำใหญ่และจับปูใส่กระด้ง ต้องยอมรับว่าผมเริ่มต้นงานนี้อย่างทุลักทุเล ครั้งแรกที่ฟังหัวหน้างานสั่งงานน้องๆ ยังมึนงงและสงสัยว่าแล้วกูจะทำได้ไหม กูไม่เข้าใจคำอธิบายใดๆ สักอย่าง ในขณะที่น้องๆ ต้องมาตะล่อมว่าผมก็งงๆ แหละ แต่ในตำรามันมี….

พอถึงวันนี้ กลายเป็นว่าการงานที่เข้าที่เข้าทางและราบรื่นของผมเกิดจากการผลักดันและช่วยเหลือของน้องๆ โดยปริยาย เป็นครั้งแรกที่ทำให้รู้ว่า ถ้ากูมัวแต่เล่นกูจะพาน้องไปไม่รอด ถ้างานคือทีมกุต้องพัฒนาตัวให้ทำงานกับทีมได้ ไม่ใช่ปล่อยตัวเองเป็นภาระของทีมต่อให้ผู้ร่วมงานจะบอกว่าไม่เป็นไรก็ตามที

ในวันที่หน้าที่การงานของผมเริ่มแข็งแกร่ง มั่นคง เป็นรูปเป็นร่าง ต้องขอบคุณน้องๆ ที่เราได้แลกเปลี่ยนแบ่งปันและเรียนรู้มาด้วยกันเสมอ จนถึงวันที่เราต่างประสบความสำเร็จในวันนี้…. พร้อมๆ กัน… ถ้าถามว่ามันถึงที่สุดแล้วไหม มันก็คงยังไม่ใช่…. เราทุกคนยังต้องเรียนรู้และพัฒนากันต่อไป แต่อย่างน้อย …. วันนี้ล่ะที่ใครๆ ต้อมยอมรับว่าเราครบพร้อมศักดิ์ สิทธิ์ และเกียรติ ทุกประการ

มาถึงวาระเฉลิมฉลองที่น้องๆ รับปริญญาบัตร ต้องบอกว่าภูมิใจมากกว่าตอนที่เคยรับมาด้วยตัวเอง และรู้สึกเป็นเกียรติอย่างยิ่งที่ได้รับเกียรติจากน้องๆ มาเสมอ ……… ขอทุกมงคลอนันต์ประการอำนวยพรแก่บัณฑิตทุกท่านครับ

เราว่าเป็นเพราะตอนนี้เป็นโค้งสุดท้ายของคน GenX ในสายการเมือง และกำลังถูกแทนที่ด้วยคน GenY ที่กำลังเป็นมนุษย์ในตลาดแรงงานส่วนใหญ่ของประเทศ รวมไปถึงสายงานราชการ-การเมือง

เราว่ามนุษย์ GenY แม้จะชอบทำให้ชีวิตการงานกับชีวิตส่วนตัวเป็นสิ่งเดียวกัน แต่ก็ไม่ชอบให้ชีวิตการงานทำให้ชีวิตส่วนตัวถูกใครขุดโคตรเหง้าสักราชมาด่า และเท่าที่เจอมาทุกคนเห็นพ้องกันว่า “ระบบราชการสอนให้คนโกง” ในขณะเดียวกันก็อธิบายว่า “เราควรโกงบ้างเพื่อให้เกิดงาน ไม่ใช่โกงเพื่อผลประโยชน์ของตัวเอง”

ในขณะที่ GenX ที่เหลือในปัจจุบัน เป็นมนุษย์ชุดสุดท้ายที่ถูกขัดเกลาก่อนจะเข้าสู่ช่วงเปลี่ยนผ่านของทัศนคติการงานและการเมืองว่า “การทำงานในสายงานราชการ-การเมือง เป็นสายงานที่เอื้อผลประโยชน์ทับซ้อนและอำนาจส่วนบุคคล ตำแหน่ง บำเหน็จ และอำนาจ” และเป็นมนุษย์เช้าชามเย็นชามที่ทำงานเฉพาะ Office time เท่านั้น ไม่ทำงานในชีวิตจริง

ราวกับว่าคน GenY ช่วงต้น (อายุประมาณ ๓๐±๕ ปัจจุบัน) ได้บทเรียนความเหน็ดเหนื่อย ภาระ เจ็บปวด ล้าหลัง คดโกง และล้มเหลว จากพ่อแม่ซึ่งเป็น GenX ช่วงกลาง (อายุประมาณ ๕๐±๕ ในปัจจุบัน) จึงสร้างวิธีคิดและเลือกทัศนคติใหม่เป็นทางออก ซึ่งคัดง้างกับทัศนคติ และวิธีปฏิบัติแบบเดิมๆ ที่ฉ้อฉล

ทั้งหมดทั้งมวล เราว่ามันเป็นการไล่รื้อ-โละถอน บุคลากรข้ามรุ่น ……… ซึ่งมันเป็นการปะทะทางทัศนคติ นำมาซึ่งวิธีและกระบวนการปฏิบัติที่ต่างออกไป…….ดังนั้น เราจึงยังยอมรับสถานการณ์การเคลื่นไหวทางการเมืองปัจจุบัน และเชื่อว่ามันจะถูกคลี่คลายไปตามการเปลี่ยนแปลงทางสังคมด้วยวิธีปกติของ Generation ที่เปลี่ยนไป

………… รอวันที่ GenY เป็นใหญ่ในสังคม

อ้างถึง CSI NY S9 EP17 บทจบของละครที่ไม่เคยบอกว่าโลกนี้สวยงามจริงหรือเลวร้าย และยืนยันคำเดิมจนจบฤดูกาลที่เก้า ด้วยเหตุการที่ผมชื่อว่าถ้าเราจะตระหนักย้อนถึงตัว นับเป็นอุทาหารณ์แก่สิ่งที่คนไทยเรากำลังเผชิญอยู่ปัจจุบัน

เรื่องราวของละครตอนสุดท้ายคือการลุกฮือของประชาชนที่ทราบข่าวการตายของชายบริสุทธิ์ และทุกคนต่างร้องตะโกนว่าเขาไม่มีแม้
แต่อาวุธด้วยซ้ำ ในขณะที่นายตำรวจผู้ตกเป็นจำเลยของเหตุการณ์ ยังคงยืนยันเรื่องราวก่อนหน้าที่เขาจะยิงสังหารผู้เสียชีวิต ว่าเขาถูกยิง
ตอบโต้ และได้แจ้งศูนย์วิทยุแล้วตามโปรโตคอลทุกประการ

บทสรุปของละครตอนสุดท้าย คือไดอาลอกของหญิงคนรักของผู้ตายกล่าวกับสื่อที่รอฟังความจริงด้วยข้อความว่า

“ฉันบอกได้ว่า วันนี้เป็นวันที่เลวร้ายที่สุดในชีวิตฉัน
เป็นวันที่เลวร้ายที่สุดของครอบครัวของผู้เสียชีวิต
และเป็นวันที่เลวร้ายที่สุดในชีวิตของนายตำรวจมือสังหารด้วย
ฉันอยากขอให้ทุกอย่างจบ
นายตำรวจคนนั้น ไม่ได้ตื่นขึ้นมาวันนี้เพื่อที่จะมาฆ่าเขา
มันเกิดขึ้นจากคนสองคน ที่ตื่นมาวันนี้ และเลือกที่จะก่อเหตุในชุมชนของเรา
โดยหวังจะขโมยสิ่งที่ไม่ใช่ของเขาไป
เขาทั้งสองพยายามจะสังหารนายตำรวจคนนั้น คนที่กำลังปฏิบัติหน้าที่เพื่อชุมชนของเรา
สักวันฉันหวังว่าจะสามารถพบหนทางที่จะยกโทษให้กับนายตำรวจคนนี้ได้ แม้เขาจะได้พลั้งพลาดพรากคนรักของฉันไปก็ตาม
แต่ฉันจะไม่ให้อภัยคนผิดทั้งสองอย่างเด็ดขาดหากว่าเขาฆ่านายตำรวจคนนั้น
และที่เลวร้ายที่สุด เขาได้พรากคนที่มีค่าที่สุดของฉันไปด้วย”

ผมมองว่าเรากำลังพลาดมุมของความรู้สึกรักและหวงแหนเล็กๆ ของเราทุกคนไป ในขณะที่เรากำลังเผชิญกับการวิวาทจากวาทกรรมของ
บุคคลหลายฝ่าย โดยที่เราไม่เคยมองเห็นเลยว่า ในมุมตึกที่ผู้ร้ายกับตำรวจวิ่งเข้าไป เหตุการณ์เป็นอย่างไร ระเบียบวิธีของการจับกุมคือ
อะไร ความจริงคือสิ่งไหน นี่คือสิ่งที่ละครเรื่องนี้พยายามสะท้อนออกมาเสมอ

เฉกเหมือนปัจจุบันที่เรากำลังคล้อยตามการปลุกเร้าของกระแสที่ต่างคนต่างฝ่ายเสนอออกา โดยที่เราไม่เคยประจักเบื้องลึกความจริง
ด้วยตนเองแม้สักครั้ง ในขณะที่เราคล้อยตามไปกับการตีความที่ใหล้เคียงกับสิ่งที่เราสังเกตุเห็นมาบ้างเกิดเป็นสมมุติฐาน แต่ยังไม่ทันจะ
มีใครพิสูจความจริงสักครั้ง เราต่างพากันลุกฮือขึ้นพร้อมๆ กับการปั่นป่วนทางการเมืองประเภทเธอเข้าข้างฉัน เธอเข้าข้างเขา คล้ายกับ
เชื่อสนิทใจแล้วว่าสมมุติฐานเป็นเรื่องจริง

ในขณะที่คนบางกลุ่มพยายามยืนนิ่งด้วยความเชื่อว่ามันจะคลี่คลาย และพร้อมจะรับฟังความจริงที่ต้องใช้เวลาและหลักฐานในการพิสูจน์
กลับยังต้องบาดเจ็บเดือดร้อนไปกับการลุกฮือและการเคลื่อนไหวเพียงด้วยโทสะที่ไร้สติควบคุมใดๆ และท้ายที่สุด เราทุกคนต่างก็ล้วน
สะบักสะบอมไปกับเรื่องราวเหล่านั้นอย่างหาเหตุและผลของความเจ็บป่วยยกประเทศไม่ได้ ราวกับกิดอุปาทานหมู่ แล้วรวมกลุ่มวิวาท
อย่างบ้าคลั่ง

ราวกับว่าเรากำลังลืมนึกถึงคนที่เรารักและเขาพร้อมจะมอบให้ความรักแก่เราได้เสมอ นึกถึงครอบครัว นึกถึงมิตรสหาย นึกถึงใครก็ตามที่
เมื่อถึงคราวเคราะห์ของเรา เขาจะรอฟังข่าวคราวของเราอย่างใจจดใจจ่อ รอฟังแม้จะเป็นตายหรือร้ายดี รอฟังเรื่องของเราอย่างระลึกถึง
ด้วยก้นบึ้งของหัวใจแม้จะเป็นข่าวร้ายที่จะพรากกันไปตลอดกาล

เชื่อเถอะว่าเขาไม่รอฟังข่าวของเราในเหตุการณ์โกลาหนใดๆ เพราะที่นั่นอึกทึกเกินกว่าจะเงี่ยหูได้ยินเสียงสะอึกสะอื้นอย่างเศร้าโศกปวด
ร้าวของเรา หรือแม้จะเป็นเสียงกระซิบบอกรักข้างๆ หูก็ตามที

และขอให้เชื่อเถิดว่า คนที่รักเราจริงจะนั่งรอฟังเสียงของเราอยู่ในที่ที่เคยอยู่ร่วมกันมาแสนนาน กำลังนั่งก้มมองสิ่งของแทนตัวเราอันจะ
เป็นแหวนเพชรวงงามมากค่า หรือแม้เพียงแต่เศษเล็บปลายนิ้วเท้า …….. เขาจะเฝ้ามองดูเราอย่างคะนึงเสมอ

ทำไมเรายังลุกฮือไปกับกระแสที่เราไม่รู้ตื้นลึกใดๆ และทำไมเราหลงลืมว่าใครเป็นห่วงเราอยู่เบื้องหลัง

หญิงสาวพูดคุยกับนายตำรวจผู้แถลงความจริงเรื่องการตายของชายคนรักของเธอว่า
ชายหนุ่มบอกแก่เธอ “ชีวิตคือปัจจุบัน เป็นชีวิตเดียวที่มั่นใจได้” ก่อนที่เขาจะจากไปเรียนต่อคล้ายเป็นลาง
“ได้โปรด ฉันไม่ขอเก็บแหวนวงนี้ไว้… มันจะทำให้นึกถึงสิ่งที่ไม่น่าจะเกิด”

เราน่าจะอยากลืมเหตุการณ์แย่ๆ อย่างทุกวันนี้ เผื่อจะได้สร้างสรรค์สิ่งใหม่ๆ จากเรื่องดีๆ ในชีวิตบ้าง

เราต่างเคยได้ทราบมาแล้วว่าโลกของเราก้าวผ่านยุคต่างๆมาหลายครั้ง นับแต่ยุคสงครามดินแน ยุคเกษตรกรรม ยุคอุตสาหกรรม และปัจจุบันยุคสามรสนเทศ… หลายคนอาจโต้แย้งจากหัวข้อที่ผมจั่วไว้ แล้วยุคสมัยใหม่คือสิ่งใด?? ผมต้องขออนุญาติตอบอย่างตีขลุมและไม่มีแหล่งอ้างอิงว่า “สมัยใหม่” ตีรวมเอายุคอุตสาหกรรมและยุคสารสนเทศรวมกัน เพราะในสองยุคนี้ สิ่งที่มีอิทธิพลร่วมคือสิ่งเดียวกันคือ “เทคโนโลยี” 

และในสิ่งที่เราต่างทราบเช่นเดียวกันคือ ยุคอุตสาหกรรมเป็นยุคสมัยของการผลิตมวลชล นั่นคือการทำอย่างไรก็ได้ให้เพียงพอแก่ประชากรของโลก ในบทความนี้ผมขออนุญาติมุ่งประเด็นไปยังเรื่องอาหาร ภาคเกษตรกรรมซึ่งถือว่าเป็นผู้เลี้ยงปากเลี้ยงท้องจึงเปลี่ยนบทบาทไปสู่การเป็นผู้ผลิตทรัพยากรเพื่อป้อนสู่ภาคการผลิตมวลชน หรือที่เราเรียกกันว่า “อุตสาหกรรมอาหาร”

มาลองมองในสังคมไทย เราเคยผลิตผลผลิตทางการเกษตรเพื่อเลี้ยงปากเลี้ยงท้อง เกี่ยวข้าวขึ้นยุ้งฉาง แต่เราเปลี่ยนเป็นการผลิตข้าวป้อนโรงงานเพื่อสีและบรรจุข้าวสารถุงจำหน่าย ถามว่าจนทุกวันนี้เพียงพอไหม เชื่อเถิดว่าไม่พอ ต่อให้เรามีผลผลิตข้าวล้นตลาดในประเทศ แต่ระบบการค้าระหว่างประเทศว่าด้วยเรื่องของคุณภาพและ ฯลฯ ทำให้เราส่งออกข้าวตกเกรดไม่ได้ นี่คือเหตุผลว่า ทำไมต่างชาติขาดแคลนข้าวทั้งที่บ้านเรามีข้าวล้นเมืองจนราคาถูกลงจนเกษตรกรบางรายตั้งคำถามว่า “กูเคยขายข้าวเปลือกเกรดดีมากให้มึงไปแล้ว ทำไมกุไม่เคยได้ซื้อข้าวสารของกูกลับมากิน”

ส่วนตัวแล้วผมไม่คิดอ่านเรื่องเหล่านั้น เพราะทันทีที่เราขายข้าวเขาไปทั้งยุ้ง เราไม่มีสิทธิ์รู้หรอกว่ามันจะไปตกอยู่ที่ไหน นี่คือการผลิตทางการเกษตรเพื่อป้อนสู่ระบบอุตสาหกรรม หรือภาคการผลิตมวลชล และทั้งนี้ทั้งนั้น ผมขออนุญาติสร้างตุ๊กตาจำลองทางการศึกษาเรียกภาคการผลิตผลิตถัณฑ์อุตสาหกรรมการเกษตรว่า Modern Agriculture อันนำมาซึ่งแนวคิดของ Fast Food หรือ อาหารจานด่วน ซึ่งจะเป็นตัวเปรียบเทียบกับการผลิตแบบเพื่อปากท้อง เอาข้าวขึ้นยุ้งฉาง ทำการเกษตรแบบภูมิปํญญา หรือถ้าจะอธิบายแบบฝร้่งก็ใช้คำว่า Traditional Agriculture

ณ เวลานี้ เรายอมอยู่ในยุคสมัยของอุตสาหกรรมการเกษตรมาหลายปี จนเราหลงลืมว่ามันคือสิ่งใด เราทานเนื้อสัตว์แช่แข็ง ผักแช่แข็งมาจนชิน จนวันหนึ่งมีคนเริ่มตั้งคำถามกับมันว่า มันปลอดภัยไหม มันเป็นสิ่งที่เราควรกินจริงเหรอ แล้วมันก็นำมาสู่แนวคิดหักล้างคือเกษตรอินทรีย์ เกษตรธรรมชาติ และ อาหารอย่างเชื่องช้า (Slow Food) ซั่งเมื่อถามว่ามันคือความตระหนักในจริยธรรมหรือ ต้องตอบว่ามันคือความเขียวแก่-เขียวอ่อนที่ต่างกัน และผมจะไม่พูดถึง แต่มันคือการย้อนแยงมุมมองของ Modern Agriculture อย่างที่เราคุ้นชิน

ผมไม่แน่ใจว่าจะอธิบายหรือใช้คำจำกัดความของการเกษตรหลังจากยุคสมัยใหม่ใดได้มากกว่าคำว่า Post-Modern Agriculture ซึ่งมันก็คือการตั้งคำถามว่าการพยายามเพิ่มตัวคูณของผลผลิตในยุคการผลิตแบบสมัยใหม่ ไม่ว่าจะเป็นการใช้ปุ๋ยเคมี การสร้างสภาพแวดล้อมจำลอง ไปจนถึงการตัดต่อพันธุกรรม ว่ามันจะมีผลหรืออันตรายต่อมนุษย์อย่างไร และเป็นที่มาของการส่งเสริมการเกษตรแบบอินทรีย์ ที่พยายามชี้แจงว่า ปลอดภัยตลอดกระบวนการผลิต

ส่วนตัวกระผมเองแล้ว ไม่ได้ตั้งแง่กับกระบวนการเกษตรแบบ Post-Modern Agriculture เพราะมันคือสิ่งเดียวกันกับสิ่งที่บรรพบุรุษเคยทำมาคือ Traditional Agriculture แต่สิ่งที่ผมประหลับประเหลือกใจคือความพยายามเอาตัวชีวัดแบบ Modern Agriculture มาใช้ในทางปฏิเสธ คือถ้าทางภาคการผลิตแบบทวลชลเคยตั้งกฎมายังไง ในทางอินทรีย์ก็จะพยายามปฏิเสธให้ได้สุดขั้วขนาดนั้น …………..

มันเหมือนกับคนหัวคิดเหล่านี้พยายามฆ่าฟันกันในเรื่องทฤษฎีและแนวคิด ในขณะที่คนที่อยู่ในงานการผลิตหรือเกษตรกรต้องพยายามเพื่อให้ตนเองได้ขายผลิตผลทางการเกษตรตามแบบของเขา ………….. โดยที่เขาไม่ยอมและไม่เคยสนใจว่าเราลำบากแค่ไหนกับสิ่งที่เราต้องทำ

สุดท้าย ……….. ในฐานะของเกษตรกรคนหนึ่ง ผมไม่เห็นจะเคยสนใจเลยว่าคนอย่างพวกมึงจะมารู้อะไรว่ากูทำอะไรอยู่ พวกมึงก็สนใจแต่จะโต้แย้งอยู่บนหอคอยงาช้างและไม่เคยเปื้อนดินเปื้อนโคลนเช่นกู กูในฐานะผู้ผลิตจริง มึงเคยเข้าใจบ้างไหมว่ากูตรากตรำเพียงใด แถมยังต้องทำตามสิ่งที่มึงบอก และวัดผลกับกูที่จุดทศนิยมที่มึงวัดค่าองค์ประกอบสภาพแวดล้อมว่ากูผ่านไม่ผ่าน

ณ เวลานี้ บอกตรงๆ ว่าผมจะไม่สนใจมาตรฐานใดๆ ทั้งสิ้น ความเป็นอินทรีย์ของสิ่งที่ผมทำจะเป็นมาตรฐานอินทรีย์ที่ผมทำ ถ้าใครจะไม่ซื้อผลิตภัณฑ์ของผม ก็จะปล่อยให้เขาตายในความยโสแห่งมาตรฐาน และผมจะไม่ผลิตอาหารเพื่อคนที่ไม่เห็นใจผมอีกต่อไป

ต่อให้คุณเป็นราชาและคุณหวังว่าจะมีโอกาสทางอาหารมากกว่าคนอื่น… คุณจะไม่มีวันได้รับอาหารจากผม… ผมถือว่าขอทานไม่มีสิทธิ์เลือกผู้ให้

อย่างที่ทราบกันกีว่าผมทำนา นับเป็นครั้งแรกในชีวิตด้วยการตัดสินใจอย่างคะนองว่า “เอาสิ… ปลูกผักยังปลูกได้ ทำไมจะทำนาไม่ได้”

จุดเริ่มต้นมาจากคำชักชวนว่าให้ปลูกข้าวหอมนิล แล้วจำหน่ายด้วยการสร้างแบรนด์สินค้าเองเพื่อจำหน่ายปลีก ผมเองมองเห็นสิ่งที่คิดไว้มานานคือการผลิตและจำหน่ายผลผลิตทางการเกษตรโดยปราศจากคนกลาง ซึ่งเรื่องของช่องทางการจำหน่ายยั้ยผมเองก็ยังจนปัญญาแม้ว่าได้ลงปลูกไปแล้ว ก็ยังนึกไม่ออกว่า เมื่อข้าวบรรจุถุงไปแล้ว จะนำไปวางขายที่ได้

ผมและเพื่อนพ้องน้องพี่พากันเริ่มต้นหว่านกล้างเมื่อ ๒๔ กรกฎาคม ถอนกล้าข้าววันที่ ๒๓ สิงหาคม ด้วยสามแรงอย่างถูลู่ถูกังและอ่อนล้าตามประสาคนไม่เคยทำนา… ด้วยความโชคดีของการมีกัลญาณมิตร เพื่อนส่งลูกจ้างมาให้สองคนเพื่อปลูกข้าว ๑ วันในพื้นที่สองไร่ ถือว่าเกือบแล้วเสร็จใน ๑ วันถัดมา และด้วยแรงงานของพี่น้องอีกสี่ห้าแรงสำหรับอีกงานกว่าๆ ครึ่งวันเสร็จสรรพในวันที่ ๒๕ สิงหาคม

ผมพูดติดตลกกับทุกคนว่า “เกี่ยวข้าวเมื่อใด ฮาจะตั้งถ่านฮ้อนๆ หุงให้ขึ้นเต๋มหม้อ ตักใส่จานแล้วฮาจะเกี๊ยวหื้อแหลว… ก้าฮาอิด” มันคือความคะนองปากเมื่อครั้งแรกเริ่ม หลังจากปลูกข้าวเสร็จ เรายังคงรอให้ข้าวตั้งตัวด้วยระดับน้ำน้อยๆ ไว้… จนเวลาผ่านไปสัปดาห์ก็แล้ว น้ำยังไม่มา หญ้าเริ่มเขียวงามขึ้นมาพร้อมๆ กับข้าวที่ตั้งตัวได้

เวลาล่วงเลยมาและจำไม่ได้ว่านานเท่าไหร่ด้วยความโหมงานวัจัยที่รับมา จนถึงเวลานี้ที่ต้องลงปุ๋ย สิ่งที่ต้องลงไปคลุกย่ำในแปลงนาอีกครั้งคือการถอนหญ้า ถามว่าจำเป็นไหมกับสิ่งนี้ มันไม่จำเป็นหรอกหากว่าเราตัดสินใจเอาสารเคมีคุมหญ้าลงก่อนที่เราจะปลูกข้าว แต่เราอุตริเลือกที่จะพยายามปรับพื้นที่ให้เป็นแปลงเกษตรอินทรีย์ เราเลือกที่จะไม่ใส่ปุ๋ยเคมีตั้งแต่ตอนหว่านกล้า และเราจะทำอย่างนี้ทั้งกระบวนการ… มันคือความอุตริในขั้นที่สอง

ระหว่างที่ผมลงถอนหญ้า เพื่อนพ้องน้องพี่ต่างก็มาเยี่ยมเยียนช่วยเหลือเป็นครั้งคราว สิ่งหนึ่งที่ผมตระหนักคือ เราไม่มีศักยภาพพอจะขอความช่วยเหลือใดๆ จากใครเลย ในเมื่อเรายังมองไม่เห็นว่าเราจะมีรายได้การันตีว่าเราจะสามารถจ่ายค่าจ้างแก่ใครได้… ผมก้มกน้าก้มตาถอนหญ้าแปลงนาไปเรื่อยๆ พยายามไม่กดดันตัวเองว่ามันต้องเสร็จๆ แต่อย่างที่เราเป็นเรา พอเอาเข้าจริงกลับรู้สึกว่าเรากำลังหักโหมอยู่กลายๆ

หลายวันที่ผ่านมากลางแดดและความแสบจากใบข้าว ผมตั้งคำถามว่า “ความเป็นเกษตรอินทรีย์หมายถึงอะไร” คือการพยายามทำให้ผู้บริโภคพอใจสิ่งที่เราทำ โดยที่เขาไม่เคยเห็นใจเราเลยอย่างนั้นหรือ? ก่อนหน้าผมเคยถูกตั้งคำถามเกี่ยวกับผลผลิตผักมามากว่า “เกษตรอินทรีย์ดีกว่าเกษตรทั่วไปอย่างไร ทำไมต้องแพงกว่า” และหลายคำบอกทางวิชาการว่ากันว่า “เพราะว่าผู้บริโภคหันมาสนใจเรื่องของสุขภาพมากขึ้น (People are more concern about their health.)” และตามประสาคนการศึกษาต่ำ ผมก็ตั้งคำถาม “อย่างนั้นจริงหรือ?(Really?)”

และระหว่างที่พยายามทำการเกษตรอินทรีย์ ท่ามกลางแดดร้อนระอุแทบจะเป็นลม และแสบคันจากใบข้าวบาด ผมตระหนักคิดได้ว่า “People are not concern about their health, but just worried about their hospitality service payment.” (พวกเขาไม่ได้ใส่ใจเรื่องสุขภาพหรอก พวกเขาแค่กังวลเกี่ยวกับค่าใช้จ่ายจากบริการรักษาพยาบาลมากกว่า)… สิ่งที่ผมคิดไม่ใช่เพราะว่าผมกำลังดูแคลนผู้บริโภค แต่เรื่องจริงคือหากพวกเขาห่วงใยสุขภาพของเขาจริงๆ เขาย่อมไม่ต้องคิดอ่านเรื่องราคาของผลผลิตอผักหรือผลิตภัณฑ์อินทรีย์ หรือหากจะคิดเขาต้องคิดว่า เมื่อบวกลบคูณหารค่าใช้จ่ายการรักษาพยาบาลกับค่าใช้จ่ายเพื่อการบริโภคผลิตภัณฑ์อินทรีย์ ถือว่าเป็นค่าใช้จ่ายที่ไม่เหนือกว่าสิ่งที่เขาสามารถใช้จ่ายเพื่อสุขภาพที่ดีได้

หลายคำกล่าวบอกว่า “เมื่อถึงจุดหนั่งที่เกษตรกรเริ่มสนใจจะผลิตผลิตภัณฑ์อินทรีย์มากขึ้น ราคาของผลผลิตทางการเกษตรแบบอินทรีย์จะถูกลง” ราวกับทุกคนเชื่อว่า ราคาของผลผลิตทางการเกษตรทุกวันนี้สมเหตุสมผลแล้ว ทั้งที่ตลอดมา ผมเห็นแต่เพียงว่า เกษตรกรจนลงเรื่อยๆ ทั้งๆ ที่ทำงานหนัก และยังหนักยิ่งกว่าเดิมเมื่อเข้าไปสู่ระบบเกษตรแบบมีพันธสัญญาและถูกพ่อค้าคนกลางกดขี่

ส่วนตัวผมแล้วบอกตรงๆ เลยว่าจากทั้งหมดทุกสิ่งที่ผมทำมา ไม่ว่าใครจะมองว่าอย่างไร แม้ว่าผมจะยังไม่ได้รับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์อย่างที่ใครคาดหวัง แต่ผมเชื่อว่าสิ่งที่ผมทำด้วยน้ำพักน้ำแรงของผมเองมีคุณค่า  และคนที่จะนำมันไปบริโภคเพื่อสุขภาพและความอิ่มท้อง เขาจะต้องเห็นคุณค่าของผลิตภัณฑ์เหล่านั้นเช่นกัน ผมจะไม่ทำให้ผลิตภัณฑ์ของผมราคาถูกลงเพื่อแบ่งส่วนแบ่งตลาดกับใครๆ และผมจะไม่ส่งเสริมให้เกษตรกรรายใดพยายามลดราคาสินค้าของตนเพื่อผู้บริโภคที่ไม่เคยรู้เลยว่าสิ่งที่เราทำมีคุณค่าอย่างไร แม้นว่าผมจะสามารถส่งเสริมเกษตรกรให้ลดต้นทุนการผลิตได้ แต่ผมจะไม่ส่งเสริมให้ราคาผลผลิตทางการเกษตรไม่ว่าจะในระบบเกษตรเคมีหรืออินทรีย์ให้ถูกกดราคาด้วยการเหยียบย่ำด้วยผู้บริโภคที่มองเห็นมันเป็นเพียงสินค้า โดยไม่คำนึงถึงความเป็นผลิตผลของสัมมาอาชีพหนึ่งเช่นกัน

บทสรุปคือ ผมไม่ได้พยายามเรียกร้องตามกระแสการค้าแบบยุติธรรม (Fair Trade) แต่ผมแค่อยากสร้างฐานะแก่เกษตรกรในฐานะของผู้สร้างความมั่นคงทางอาหาร ไม่ว่าจะเป็นเกษตรกรผู้ปลูกพืชหรือเลี้ยงสัตว์ ผมแค่อยากจะปลุกให้เลือดเนื้อเกษตรกรเราตระหนักว่า เราเป็นผู้ชุบเลี้ยงโลกนี้มาแต่ไหนแต่ไร ต่อให้โลกอยู่ในยุคสงคราม ยุคอุตสาหกรรม ยุคสารสนเทศ หรือยุคอื่นใด มนุษย์ยังคงต้องบริโภคอาหาร และเราเกษตรกรอันเป็นผู้รับผิดชอบด้านอาหารมาแต่ไหนแต่ไร ทำไมเราต้องยอมให้ผู้บริโภคซึ่งไม่เคยสัมผัสกระบวนการผลิตของเรามาเป็นผู้กำหนดราคา แถมยังย่ำยีเราว่าอาชีพสกปรกเปื้อนดินโคลน

“เราไม่จำเป็นต้องทำมาหาเลี้ยงคนที่ดูถูกเรา”

นานแล้วที่ไม่ได้เยือนหน้าจอบล๊อกส่วนตัว เคยพยายามจะเขียนเล่าเรื่องราวสักห้าย่อหน้า แต่พอเริ่มเขียนเข้าจริงกลับรู้สึกว่าเคยชินกับการเขียนข้อความสั้นๆ เป็นโพสตามโซเชียลเนทเวิร์ค จนบางครั้งเหมือนกับคนคิดอะไรห้วนๆ จนความสามารถในการขยายความ ตระหนัก ครุ่นคิด เริ่มหดหาย และไม่สามารถเขียนอะไรแบบอธิบายความได้ …….. เหมือนถูกเครื่องมือเหล่านี้ลดทอนความเป็นมนุษย์ (Systematic Dehumanization)

ครั้งนี้จะพยายามไม่ผูกเรื่องสิ่งใดเป็นหัวเรื่องหลัก เพื่อรื้อฟื้นความรู้สึกแต่ครั้งแรกเริ่มที่เขียนบล๊อก แต่เชื่อเถิดว่า วิธีการเขียนที่เขียนอยู่ปัจจุบันนี้ ไม่ใช่วิธีการเขียนแบบดั้งเดิมที่เคยเขียนมา อาจจะเพราะความฉุนเฉียวลดลงและความยำเกรงต่อโลกมากขึ้น จึงทำให้การเขียนอะไรในช่วงหลังมีถ้อยสำนวนแปลก ……. แม้แต่อ่านเองก็ยังรู้สึกแปลก ………

การคิดถึงที่ทางส่วนตัวนี้ก็อีกอย่าง เมื่อช่วงอายุล่วงเลยมาเกือบครึ่งคน เจอโลกมากขึ้น เจอคนมากขึ้น จากที่เคยคิดว่ารั้วมหาวิทยาลัยกว้างมากแล้วกว่าที่เคยเจอมาก่อนหน้า การใช้ชีวิตอย่างประชากรทั่วไปบนโลกกลับเป็นเรื่องที่เรียกว่าว่า ไม่มีรั้วมาล้อมกรอบเรา …. จะพูดให้ถูกในอีกทางคือ …. ไม่มีรั้วมาป้องกันเรา ………….. นี่คืออีกเหตุผลที่วิธีการคิด นิสัย และอะไรอีกหลายอย่างในชีวิตเปลี่ยน ……. เป็นวันที่เราเป็นคนเทียบเท่าทุกๆ คน ……….. เมื่อใครสักคนเกลียดเรา เขาจะไม่ให้อภัยเพราะเราเป็นนักศึกษา(เป็นเด็ก)เหมือนที่เคย

อีกเบื้องลึกส่วนตัว เมื่อได้สัมผัสโลกที่กว้างว่ารั้วมหาวิทยาลัย….โลกแห่งวิชาการ …….. เรากลับพบผู้มีภูมิปัญญาและภูมิรู้ ทั้งที่เขาไม่ได้ผ่านโลกแห่งวิชาการ-การศึกษาเช่นเรา …. แต่เขาก็ยังประสบความสำเร็จทั้งตามที่ตนพึงพอใจและได้การยอมรับจากผู้คนรอบข้าง ….. เอาเข้าจริงในเชิงวิชาการเรามากกว่าเขา แต่เราก็ยังไม่เคยทำสิ่งใดได้เท่าเขา … และในเบื้องสำนึก แม้นเป็นเพียงคนเช่นเท่ากับเขา จะทำได้อย่างเขาไหม

มันเป็นสถานการณ์ให้ฉุกคิดอย่างตระหนักและตรึกตรองว่า ณ เวลานี้ หากเราจะเก่ง จะเก่งแต่ปากว่าเหมือนเด็กสร้างบ้านไม่ได้แล้ว เราต้องสร้างให้มันเป็นรูปธรรมเพื่อพิสูจน์ความสามารถและศักยภาพความเป็นคน ต้องเก่งได้จริงอย่างเทียมเท่ากับที่ใครๆ เขาทำไว้ และได้รับการยกย่องยอมรับแล้วว่าเก่งจริง ….. ต้องลงมือ ต้องพิสูจน์ฝีมือ ต้องทำงานหนัก …….

นี่อาจจะเป็นอีกเหตุผลที่ทิ้งร้างห่างเหินจากพื้นที่ส่วนตัวแห่งนี้ …… ทั้งที่เชื่อเสมอว่าที่แห่งนี้สามารถเททุกความระยำห่าเหวของตัวเองได้เพราะถึงอย่างไรก็ไม่มีใครอ่าน …… แต่ในชีวิตจริงที่ทำให้รูปแบบความคิดเปลี่ยนไป นอกจากต้องพิสูจน์ฝีมือให้ใครๆ เห็นแล้ว ยังต้องพิสูจน์กับตัวเองว่าเราไม่ใช่คนงอมืองอเท้า และไร้ความรับผิดชอบ …… เมื่อตอนแรกที่ลงแรงทำงานของตัวเอง ก็ยังสู้เพียงแค่นั้น …….. แต่เมื่อมีเพื่อนพ้องน้องพี่ที่ชักชวนกันมาร่วมแบ่งปันความเหนื่อยล้าอย่าง “ใจล้วนๆ” ก็ยิ่งทำให้ต้องพิสูจน์ความเป็นคนที่ต้องปฏิบัติต่อคน แรงต่อแรง น้ำใจต่อน้ำใจ …..

ต้องยอมรับว่าทุกอย่างในชีวิตเปลี่ยนไปมาก เวลาเปลี่ยน สถานการเปลี่ยน ความคิดอ่านเปลี่น คนเปลี่ยน ……..  ในสถานการณ์ทั้งดีและร้าย ไม่ว่าจะเรื่องอะไร นึกไม่ออกว่าถ้าเป็นสมัยยังเด็กจะรู้สึก และคิดอ่านจะต่อยอดมันไปอย่างไร ……….. ถ้าเป็นเหตุดี คงเพียงฉลองอย่างเมามันหัวราน้ำ ไม่คิดอ่านว่าใครเพื่อนกินหรือเพื่อนตาย รักจริง รักกิน รักประโยชน์ ……….. ถ้าเป็นเรื่องร้าย คงทิ้งทุกอย่าง เพื่อน งาน ความรับผิดชอบ แล้วเดินหนีไป

ณ เวลานี้ ไม่ว่าจะเรื่องดีเรื่องร้าย เพื่อแสดงตนว่าเป้นกลางกับทุกคน ทุกความคิด ทุกศักดิ์และสิทธิ์ในความเป็นคน กลับจะต้องเฉยให้ได้มากที่สุดราวกับไม่รัก ไม่เกลียด ไม่ตั้งแง่กับใครหรือสิ่งใด … นี่เป็นอีกสิ่งที่รู้สึกจากการพิจารณาตัวเองแล้วว่าต่างแตกแปลกเปลี่ยนไปมาก ……… ที่รู้สึกแปลกไปกว่านั้นคือ บางครั้งเจอเพื่อนพ้องน้องบางคนที่วัยวุฒิน้อยกว่าเรา (เน้นว่าวัยวุฒิ) ยังรู้จะนิ่งกว่าเราด้วยซ้ำ จนบางโอกาสยังตั้งคำถามอยู่ในใจว่า เพราะเด็กโตกว่าเรา หรือเพราะบุคลิกเขาเป็นอย่างนั้นอยู่แล้ว

และ ณ เวลานี้เช่นกัน ผมรู้สึกน้อยเนื้อต่ำใจกับการเติบโตเป็นบุคคลบนโลกที่มีศักยภาพไม่เทียมเท่ากับอีกหลายๆ คนที่ได้พบเจอ ทั้งที่เราต่างมีมือเท้า เหมือนกัน แม้นบางผู้พิการยังยิ่งใหญ่ได้มากกว่า ….. ไม่ได้อยากเป็นคนเหนือคนนะ …… แค่อยากเป็นคนมี่มีคุณประโยชน์ต่อโลกได้เท่าๆ กับคนที่เป็นคนเหมือนกัน ………….

เริ่มรู้สึกว่ายืดยาว ยืดเยื้อ และเมามาย บทสรุปคือ ไม่ได้มาเขียนบล๊อกเพราะยุ่งมาก เจอคนเยอะ เจองานเยอะ เจอสถานการเยอะ ทำให้ความคิดเปลี่ยน มันทำให้ไม่รู้จะเขียนอะไร เพราะมัวแต่วนหมุนกับอะไรหลายอย่าง…. ขณะที่มีพี่ผู้คอยชี้แนะว่า “ถ้าไม่ตกผลึกความคิดเพราะยังอยู่ในกระบวนการ จะเขียนอะไรจบอย่างมีบทสรุปที่ชัดเจนไม่ได้” ในขณะที่ผมเองคิดว่าต้องเขียนบล๊อกตามอย่างหลักการภาษาไทยที่ถูกต้อง จึงเลิกเขียนอย่างตามอารมและความพอใจ(แม้ว่าใครๆ จะไม่มาอ่าน) ด้วยความหวังว่าจะเป็นบล๊อกที่ดีบ้าง ต้องคิดอ่านระหว่างเขียนอยู่พอสมควร …..

บางครั้งรู้สึกว่าเขียนอย่างนี้ขาดอรรถรสในการอ่าน แต่ก็ยังหวังว่าจะมีคนมาอ่านอย่างชื่นชอบและเต็มใจ

ช่วงปีที่ผ่านมา หลายคำกล่าวอ้างว่า “ประเทศไทยสิ้นชื่อว่าเป็นผู้ส่งออกข้าวอันดับหนึ่งของโลกไปเสียแล้ว” ในขณะที่ประเทศเพื่อนบ้านของเราเองขึ้นแท่นแทนตำแหน่งผู้ส่งออกข้าวอันดับหนึ่งไป ทว่าผมยังพยายามยืนยันกับเกษตรกรเสมออย่างไม่มีแหล่งอ้างอิงว่า เรายังคงเป็นผู้ผลิตข้าวคุณภาพดีเยี่ยม ในขณะที่เขาวัดอันดับหนึ่งการส่งออกด้วยปริมาณรวมซึ่งไม่ได้ชี้วัดว่าข้าวจำนวนมากที่เขาส่งออกไปนั้นเป็นข้าวคุณภาพดีเช่นของไทยเรา

กระนั้น ผมก็ยังสะท้อนอยู่ในใจ ว่าในขณะที่เขากำลังทิ้งช่วงห่างด้านปริมาณไปไกล มันย่อมมีนัยยะสำคัญ ……

เราต่างเห็นภาพการทำนาสมัยใหม่ด้วยเครื่องทุ่นแรงในประเทศไทย และเช่นเดียวกันจากสื่อต่างๆ เรากลับเห็นว่าประเทศเพื่อนบ้านคู่แข่งยังคงทำนาด้วยแรงงานตามธรรมเนียมดั้งเดิม เรากำลังเมินเฉยสิ่งใดหรือเปล่า ????

ในคุณภาพที่เขาไม่เท่าเรา แต่เขายังมีเกษตรกรที่ยังมองเห็นคุณค่าของการประกอบสัมมาอาชีพกสิกร อันเป็นตัวคูณหน่วยการผลิตให้ปริมาณผลผลิตของเขาสูงลิ่ว ในขณะเดียวกัน คนไทยเรามีเทคโนโลยีการผลิตข้าวให้ได้คุณภาพดีตลอดกระบวน ทว่าความใส่ใจและความสำนึกในคุณค่าแห่งอาชีพกสิกรด้อยลงหรือเปล่า การละทิ้งความตระหนักนี้หรือหรือเปล่า ที่ทำให้เราแพ้เขา ……… ไม่ใช่แค่เรื่องปริมาณ ไม่ใช่แค่เรื่องคุณภาพ ไม่ใช่เรื่องโครงสร้างเศรษฐกิจและการจ้างงาน …….. แต่เราสูญเสียจิตวิญญาณแห่งผู้อุ้มเลี้ยงปากท้องมวลมนุษย์ ………. ยังเหลือเด็กน้อยสักกี่คนที่รู้จักตำนานแม่โพสพ ……

ที่ชาวนาเราจนลง เพราะเราไม่เคารพยุ้งฉาง

ผมบอกกับทุกคนไปอย่างนั้น

ไม่นานวันก่อน ผมไปเยือนถิ่นปกาเกอะญอ ณ หมู่บ้านแม่แฮใต้ – เซโดซา – บอเด อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่ บอกกล่าวผู้นำชุมชนไว้ว่าจะไปขออาศัยที่พักและข้าวปลาอาหารทำงานที่นั่นสักสัปดาห์ ผู้ใหญ่บ้านตอบมาว่า “มากินข้าวบ้านผมสิ บ้านผมข้าวเยอะ ให้เตรียมกับข้าวมา” สุดคำกล่าวเชิญชวน ผมนึกถึงคำของคุณ ชิ สุวิชาน พูดไว้บนคอนเสิร์ตและในงานเขียนบนบล๊อก…. เป็นคำพูดเดียวกันจนไม่มีผิดเพี้ยน ……………..

บนพื้นที่สูง…..แต่ไม่ห่างไกล แม้จะมีใครเดินทางเข้าไปมากมาย แต่ไม่ได้ทำให้เส้นทางสัญจรดีนัก อาจเป็นเพราะความท้าทายนี้กระมัง ที่ทำให้ใครๆ อยากไปที่นั่น ……. ความลำบากทางการสัญจร เป็นสิ่งที่ทำให้ผมได้ไปสัมผัสธรรมเนียมดั้งเดิมของที่นั่น ทุกครัวเรือนมีที่ทำกินบนเขาลาดชัน ข้าวไร่เป็นทางรอดเดียวของการเกษตรที่นั่น และยังไม่มีการบุกรุกของพืช(และคน)รุกรานใดๆ จากการสอบถาม ทุกคนทำนา ทุกหลังคามีข้าวเก็บ เพราะเหตุผลขของความยากลำบากของการสัญจร และพันธุ์ข้าวที่ไม่เหมาะแก่การจำหน่าย ……. แต่ทุกเช้าที่มีข้าวห่อใบตองร้อนๆ หอมหรุ่นมาส่งจากเจ้าของที่ไม่ออกนามทว่าอยากทำบุญแก่คนยากพลัดถิ่น ผมคลุกกับปลาร้าบองเปล่าๆ จากเมืองขอนแก่นห่อขึ้นเขาไปอย่างเดียวก็ยังสุขใจ……..

ข้าวในยุ้งฉาง ไม่เคยเป็นสินทรัพย์เงินทองแก่เกษตรกรไทยมาแต่ไหนแต่ไร อย่างที่คุณมาร์ติน วิลเลอร์เคยบอกไว้จากการสัมภาษณ์รายการโทรทัศน์ “ผมนั่งอยู่เฉยๆ ชาวบ้านก็ยังเรียกกินข้าว” นี่คืออำนาจความมั่นคงทางอาหารที่เราเคยมี เราสามารถแบ่งใครกินก็ได้โดยไม่ต้องสนว่ามันจะมีมูลค่าอย่างไร……

จนปัจจุบัน …. เรารื้อยุ้งฉางขาย เพราะเราต้องการสร้างบ้านหลังใหญ่ที่ไม่มีปัญญาทำความสะอาด …. ยุ้งฉางถูกนำไปเป็นตัวแสดง สร้างไว้เพื่อการท่องเที่ยว เยี่ยมชม ที่พัก ….. อย่างไม่มีนัยยะสำคัญทางสังคม …… เกษตรกรขายข้าวเข้าสู่ระบบคลังสินค้า ….. ระบบที่ครั่้งแรกได้ยินมา ผมก็ตั้งคำถามว่า แล้วใครได้อะไร ??????

มาถึงจุดนี้ ผมต้องยอมรับว่าขลาดเขลา แต่ดั้งเดิมมาผมรู้แค่ว่าเราทำนาแล้วเอาขึ้นยุ้งฉางของตัวเอง บางรายทำได้มากก็ป้อนโรงสีท้องถิ่น รายได้น้อย ขายช้า กำไรแบ่งปันกับกงสีและหุ้นข้าวอื่นๆ จนเมื่อเริ่มมีนายทุนเริ่มโรงสีขนาดใหญ่ สีได้เท่าไหร่ขายตามปริมาณ หรือโรงสีกลางของรัฐ เกษตรกรผู้ปลูกข้าวก็เริ่มเห็นมูลค่าของข้าวมากขึ้น เปลี่ยนจากผลิตข้าวเพื่อพอกิน เป็นผลิตเพื่อขายแก่โรงสีขนาดใหญ่ เจ๊กโรงสีืท้องถิ่นก็เริ่มเจ๊งเป็นรายๆ จนคนที่มีข้าวในยุ้งก็หาที่สีข้าวกินเองไม่ได้ ไอ้ครั้นจะมาตำข้าวใต้ถุนเรือนเหมือนแต่โบรานก็คงไม่เข้าท่า

วิถีการปลูกข้าวเปลี่ยนไปตามค่านิยมใหม่ที่ผิดแปลก ตัวชี้วัดความสำเร็จของการผลิตทางการเกษตรกลายเป็นตัวเลขเช่นเดียวกับภาคอุตสาหกรรม มูลค่ากลับกลายเป็นสิ่งที่เราให้คุณค่า ทั้งที่มูลค่าอาจจะไม่จำเป็นต้องเป็นตัวเงินแต่ค่านิมยมกลับตีกรอบมาอย่างนั้น ทุกคนจึงมุ่งหมายไปสู่การสร้างราคา ……

เกษตรกรจำเป็นต้องยอมตามค่านิยมใหม่ เพราะนี่ไม่ใช่เพียงแค่เรื่องผลผลิตข้าว แต่มันยังรวมถึงปากท้องของครอบครัว หนี้สินพะรุงพะรังจากการเกษตรในวิถีที่ไม่คุ้นชิน การเข้าเป็นภาคการผลิตวัตถุดิบป้อนภาคอุตสาหกรรมที่ตนไม่เคยเรียนรู้อย่างไม่รู้ตัว ……

ชาวนาเริ่มมองว่ามันเป็นธุรกิจ มองว่ามันเป็นการผลิตเพื่อตัวเงิน และยกข้าวทั้งยุ้งใส่กระบะรถหกล้อขายเขาไปด้วยหวังว่าใบประทวนจะทำให้ตนมีรายได้เป็นกอบเป็นกำหลังฤดูเก็บเกี่ยว ……. ชาวนาเราหลงลืมเวลาที่จุ่มมือจุ่มตีนเปื้อนดินเปื้อนโคลน อาบเหงื่อทำนา ว่ามันเป็นศักดิ์ศรีในอาชีพ ลืมตระหนักถึงความภาคภูมิใจในการประกอบอาชีพเยี่ยงบรรพบุรุษ ลืมไปว่าตนเองเป็นผู้ชุบเลี้ยงคนที่ได้ชื่อว่ามีเงินซื้อข้าว แต่กลับไปคิดว่าเราต้องรองมีรองตีนคนมีเงินทั้งหลายเพื่อให้ได้เงินของเขามา เรายอมให้เขาเหยียบย้ำว่าเราต้อยต่ำและต้องวิงวอนขอเงินเขามาปลดหนี้ครอบครัว

ขณะเดียวกัน ภาครัฐพยายามแสดงความเอื้อเฟื้อแก่ชาวนาในฐานะกสิกรอันเป็นกระดูกสันหลังของชาติ โดยลืมคำนึงถึงห่วงโซ่อุปทานที่มีผลต่อการดำเนินงานด้านข้าวตลอดทั้งกระบวน ในขณะที่เกษตรกรทั้งประเทศพยายามสร้างรายได้ที่พึงได้ของตนด้วยการทำนาอย่างสุดกำลัง ผู้ปกครองบ้านเมืองกลับพยายามจะสร้างผลกำไรจากผลผลิตข้าวที่ตนไม่ได้ลงแรง กักข้าวไว้ในโกดังด้วยหวังจะเพิ่มราคาในวันที่ตลาดโลกขาดแคลน ในขณะเดียวกันกลับไม่มีปัญญาที่จะรักษาไม่ให้เสื่อมคุณภาพ ไม่ให้ปลวกมอดแทะจนกลายเป็นแป้งผง สุดท้าย นอกจากเกษตรกรจะเสียรายได้จากการรับจำนำข้าวในฤดูกาลปลูกถัดไป คนเมืองที่ไม่ได้ปลูกข้าว กลับต้องเสียภาษีให้รัฐไปช่วยเหลือความเสียหายในธุรกิจข้าวที่ผู้ปกครองบ้านเมืองตัดสินใจพลาดไปอีกด้วย …….

ผมไม่รู้ว่าจะโทษใครจากตลอดทั้งกระบวนการผลิตข้าวสมัยใหม่ ผมแค่รู้สึกว่าทำไมเกษตรกรเรายอมให้ใครๆ มาดูถูกว่า ข้าวที่เราจุ่มมือจุ่มตีนปลูกเป็นเพียงสินค้า วัดมูลค่าราคาแค่น้ำหนักและความชื้น โดยไม่ตระหนักถึงชาวนาผู้ผลิตว่า “เป็นผู้สร้างความมั่นคงทางอาหาร” “เป็นผู้ชุบเลี้ยงผู้ไร้แผ่นดินทำกิน” แต่กลับเลือกจะเอาผลผลิตที่เป็นหยาดเหงื่อของตนให้เขาไปโดยไม่เหลือไว้แม้แต่เชื้อพันธุ์

…….. ผมรู้สึกย่ำแย่ ชาวนาเรามองว่าการทำนาเพื่อเอาข้าวขึ้นยุ้งฉางเป็นเรื่องไร้สาระ จะถูกมอดถูกปลวกกินเสียไป สู้ขายให้ได้เงินจะดีกว่า โดยลืมไปว่าแม้ว่าชาวนาเราจะได้เงินจากใบประทวนทั้งหมด …… แต่ผลผลิตอันเป็นพักน้ำแรงของชาวนาเรากลับถูกนำไปกองทิ้งให้เสียหาย หนำซ้ำยังถูกคนเหมือนกันโกงกินด้วยการทำนาบนหลังชาวนาซ้ำอีก…. ในขณะที่เราเหงื่อนไหลแทบจะเป็นสายเลือด และดิ้นรนมาอย่างหนัก ทำไมเราไม่นำมันขึ้นไว้ยุ้งฉางให้อุ่นใจว่านี่คือผลผลิตของเรา ผลตอบแทนจากการลงแรงทำนาของเราคือความมั่นคงทางอาหารที่เรามี เราจะยังมีพันธุ์ข้าวไว้ปลูกฤดูกาลหน้าโดยไม่ต้องซื้อพันธุ์ข้าว และในส่วนที่เหลืออีกส่วนใหญ่เราก็ค่อยสีขายข้าวสารไปเรื่อยๆ เราได้ขายข้าวในราคาปลีก ราคาที่ผู้บริโภคยินดีจ่ายแก่เราโดยไม่ต้องผ่านคงกลาง …… ขายช้าหน่อย ต้องอดทนรับภาระดูแลข้าวเอง …. แต่นี่ไม่ใช่หรือคือความยั่งยืน ….. หรือหากจะให้สะดวกก็รวมกลุ่มเกษตรกรท้องถิ่นจัดร้านจำหน่ายข้าวสารปลีก ตรงจากผู้ผลิตไปถึงผู้บริโภค …… ทไม่เห็นต้องยอมให้เขาเอาผลผลิตข้าวของเราไปย่ำยีด้วยการเอาใบประทวนมาฟาดหัวแล้วยกข้าวทั้งยุ้งของเราไปเลย…..

ฤดูกาลนี้เป็นครั้งแรกที่ผมทำนา ผมประกาศกับทุกคนรอบตัวว่า หลังจากนี้ใครเหยียบย่ำชาวนาจะขอสาบแช่งให้ไม่มีข้าวกิน ……….

เราไม่ใช่แค่ชาวนาเปื้อนดินเปื้อนโคลน เราเป็นผู้สร้างความมั่นคงทางอาหาร